Dynia jadalna – właściwości zdrowotne, dynia w kuchni, ciekawostki

Dynię zalicza się do warzyw, jednak z botanicznego punktu widzenia, to owoc tak jak cukinia, arbuz, ogórek. Jest to uprawna roślina jednoroczna. Dynia uprawiana była 7000 lat p.n.e. przez cywilizację Inków, zamieszkujących tereny dzisiejszego Peru. Warzywo pochodzi z Ameryki Środkowej i Południowej. Do Europy dynia trafiła na przełomie XVII i XVIII wieku.

Dynia jadalna i niejadalna – Wielość gatunków i odmian

Znanych jest około 20 gatunków dyni i ponad 45 odmian uzyskanych w wyniku krzyżowania. Odmiany różnią się wielkością, kształtem, kolorem i smakiem.

• popularne odmiany dyni – dynia melonowa żółta, amazonka, muscat, piżmowa, makaronowa, hokkaido,
• niektóre z odmian uprawia się wyłącznie do celów dekoracyjnych,
• w Polsce dynie uprawia się do celów jadalnych, produkcyjnych (olej o prozdrowotnych właściwościach) i na paszę. Polska zajmuje piąte miejsce w Unii Europejskiej pod względem ilości zbiorów.

Bogactwo witamin i minerałów zawartych w dyni

Witamina A	Witamina C (kwas askorbinowy)
Witamina E (antyoksydant)	Witamina D
Witamina B1 (tiamina)	Witamina B2 (ryboflawina)
Witamina B3 (PP)	Witamina B5 (kwas pantotenowy)
Witamina B6 (pirydoksyna)	Witamina B7 (biotyna)
Witamina B9 (kwas foliowy)

Dynia jest warzywem bogatym w potas, jednym z najbogatszych źródeł magnezu i cennych pierwiastków takich jak:

• żelazo,
• fosfor,
• mangan,
• wapń,
• cynk,
• selen,
• miedź.

Dynia zawiera 5 razy więcej beta-karotenu (prowitamina A) niż marchew.

Właściwości zdrowotne dyni

• Witamina A i C (przeciwutleniacze) oraz cynk zwiększają odporność organizmu,
• Witamina B9 wspomaga krzepnięcie płytek krwi, chroni przed niedokrwistością,
• Przeciwutleniacze zawarte w dyni zmniejszają ryzyko rozwoju nowotworów (rak prostaty), chorób serca,
• Cynk znajdujący się w pestkach wspomaga sprawne działanie enzymów biorących udział w procesie trawienia,
• Wysoka zawartość błonnika wzmacnia uczucie sytości,
• Nienasycone kwasy tłuszczowe oraz fitosterole zawarte w pestkach dyni pomocne są w profilaktyce chorób nerek i pęcherza, mają działanie moczopędne,
• Błonnik rozpuszczalny usuwa szkodliwy cholesterol LDL,
• Błonnik, witamina C i potas wspiera prawidłowe ciśnienie krwi,
• Beta-karoten wspomaga produkcję kolagenu, poprawia elastyczność skóry, nawilża, działa łagodząco na powstawanie zmarszczek,
• Witamina C, E chroni skórę przed promieniowaniem UV,
• Cynk i białko wspomaga regenerację potreningową organizmu,
• Dynia jest bogata w tryptofan, aminokwas, który przekształca się w serotoninę, neuroprzekaźnik „dobrego samopoczucia”, pomaga się uspokoić, odprężyć i zasnąć,
• Dynia w diecie dostarcza przeciwutleniacze, wspiera prawidłową pracę wątroby,
• Kukurbitacyna zawarta w świeżych pestkach dyni to naturalne lekarstwo na pasożyty przewodu pokarmowego (tasiemiec, glisty ludzkie),
• Świeży sok z dyni utrzymuje odpowiedni dla skóry odczyn pH. Zmiksowany dyniowy miąższ z twarogiem pomaga na spękane usta.

Dynia w kuchni

Dynia jest warzywem niskokalorycznym (30 kcal/100 g miąższu). Dynia (miąższ) to podstawa smacznych, sosów i zup, dodatek do mięs, zapiekanek i sałatek. Warzywo wspaniale smakuje w połączeniu z ostrą papryczką, limonką, kolendrą, świeżą natką pietruszki, suszonym koperkiem, imbirem, rozmarynem, szałwią, curry. Łączona jest z serami pleśniowymi, owocami morza, grzybami. Bardzo smaczna jest w formie marmolady. Prażone pestki to smaczna przekąska.

Popularne dania z dyni to zupa krem z grzankami, smoothie dyniowe, ciasto dyniowe, orkiszowe bułeczki z dynią, racuchy, placki, puree itp. Wykorzystanie dyni dekoracyjnej w kuchni grozi mocnymi bólami żołądka i mdłościami.

Ciekawostki nt. dyń jadalnych i nie tylko

• Indianie północnoamerykańscy Seneca używali miąższu dyni i jej nasion do leczenia zatruć, dolegliwości pęcherza moczowego, odrobaczenia organizmu,
• Indianie Aztek stosowali sok dyni na oparzenia słoneczne,
• Nasiona i kwiaty stosowano zewnętrznie, w miejscach poranionych kolcami kaktusów,
• Indianie Ameryki Północnej z plemienia Menominee używali nasion dyni w zaburzeniach oddawania moczu. Nasiona utarte na proszek, połączone z określoną ilością wody podawano do picia,
• Indianie Waika do tej pory wykorzystują wydrążone dynie jako naczynia, a Indianie Quechua dodatkowo je dekorują,
• W kulturze amerykańskich Indian Hopi dziewczyny, gotowe do zamążpójścia robiły fryzury nazywane kwiatem dyni squash. Włosy ułożone nad uszami, kształtem przypominały kwiat dyni.